Naturalis (Leiden).

Een van de meest uitdagende klussen die Atelier Bouten ooit heeft uitgevoerd, is de recente restauratie van honderden oude, in slechte staat verkerende oude preparaten van Naturalis. De deskundigen van het Leidse Museum zijn zeer enthousiast over het resultaat, zo benadrukt naturalis-stafmedewerker Staffleu”:

Naturalis“Eén van de taken van ons museum is het verzamelen, beschermen en voor de toekomst bewaren van materiaal dat als bewijs geldt voor verschillende ontwikkelingsfasen van de natuur. In natuurhistorische musea als het onze zijn opgezette dieren lange tijd blootgesteld geweest aan schadelijke invloeden. Uit de begintijd zijn dan ook maar weinig preparaten overgebleven. De bestrijdingstechnieken waren nog niet zo goed als nu. De oudste preparaten van Naturalis dateren uit de tweede helft van de 18e eeuw. De collectie opgezette zoogdieren werd tot in de vijftiger jaren van de vorige eeuw opgebouwd. De technieken voor prepareren zijn in de loop van de tijd sterk veranderd. Werden dode dieren eerst alleen maar ‘gestopt’; later ontdekte men hoe een huid kan worden bewaard zonder dat deze na het ‘opstoppen’ opgevreten wordt door kevertjes, larven en andere schadelijke insecten. Een Franse apotheker zorgde voor een andere belangrijke vernieuwing door arsenicum in te gaan zetten tegen insectenvraat. Nieuw was daarna dat de koppen voor grotere zoogdieren uit hout gesneden werden en dat de spieren en aderen onder de huid zichtbaar werden gemaakt. Een volgende stap het maken van een gipsafgietsel van de kop… Tientallen jaren stonden preparaten uitgestald in van daglucht afgesloten vitrinekasten. Toen eind vorige eeuw bekend werd dat de hele verzameling van Naturalis (op dat moment over zeven locaties in de stad verdeeld) en alle werkruimtes in één nieuw gebouw zouden komen, hebben we de mouwen opgestroopt. Vóór de verhuizers kwamen, werd alles gecatalogiseerd en nagekeken. Vooral de oudste preparaten bleken er niet best aan toe. Ze zaten vol stof en vet: een aanslag die ontstaan was door tientallen jaren nitrobenzol- en naftalinegebruik. Bij de grotere zoogdieren waren de huidnaden gescheurd. Bij de runderen zat de kop los van de romp, waren bij de ogen en mondhoeken scheuren zichtbaar en vertoonden naainaden aan de buik, hals en poten ‘gaten’ van soms wel 5 tot 10 cm. De weinig opwekkende, algehele conclusie na het onderzoek: een ramp! Naturalis

Het Ministerie van Onderwijs en Wetenschap trad als reddende engel op en stelde geld beschikbaar voor de restauratie van de collectie vogels en zoogdieren. Preparatieatelier Bouten werd in de arm genomen. De firma kreeg schriftelijk duidelijk omschreven opdrachten. De preparaten moesten worden schoongemaakt en waar nodig ontvet. De huid moest opgeweekt worden en de gebarsten of gescheurde huiddelen weer aan elkaar bevestigd. De oorspronkelijke kleur moest opnieuw worden aangebracht. Klei-ogen, die meestal verdwenen of zwaar beschadigd waren, moesten vervangen worden door glazen ogen. Voor de meeste preparaten gold: niets vernieuwen, niets veranderen, alle houdingen, hoe raar soms ook, handhaven. Bouten ging minutieus te werk. Voor en na de behandeling werden de dieren beschreven en gefotografeerd. Vervolgens werd genoteerd hoe de restauratie was uitgevoerd en welke materialen waren toegepast. Bij zeldzame opgezette soorten zoals de Blauwbok en de Quagga werden materialen toegepast die omkeerbaar zijn, waardoor bij behandelingen in de toekomst deze ingrepen weer ongedaan gemaakt kunnen worden.

Kleinere dieren werden per vrachtwagen naar Venlo gebracht en na de restauratie terugbezorgd. grotere dieren werden op de museumbinnenplaats in Leiden behandeld. Deskundigen uit binnen- en buitenland kwamen daarbij een kijkje nemen. Sommige musea stuurden zelfs hun eigen preparateurs voor een stage. Door geldgebrek is nog niet de hele collectie nagelopen en gerestaureerd. Toen ons nieuwe museum in april 1998 open ging, stonden de preparaten die klaar waren er echter schitterend bij. In Leiden heerst alom tevredenheid over de inzet en het vakmanschap van de Firma Bouten & Zoon.”

 

Wat is Naturalis?

Naturalis (voorheen: Natuurhistorisch Museum) in Leiden is een modern museum dat het dierenleven wil beschrijven en laten zien. De wetenschappelijke staf telt specialisten in zoogdieren, insecten, reptielen en amfibieën, vissen en vogels. Daarnaast paleontologen die zich bezighouden met het dierenleven uit het voormenselijke verleden. De collectietoren van Naturalis is een archief van de biodiversiteit op aarde. Naturalis bewaart er meer dan tien miljoen opgezette dieren, skeletten, fossielen, gesteenten en mineralen. De collectie van het museum bevat 150.000 diersoorten en vertegenwoordigt ruim tien procent van de biodiversiteit op aarde.